Blog archief 2016

30-05-2016

Klaar met doemdenken

Klaar met doemdenken

Dit is de laatste blog uit een reeks blogs die ik in verband met de cursus ‘gedragsveranderende communicatie in het publieke domein’ aan de Hogeschool Utrecht schreef. En, wat heb ik geleerd?

 

Na mijn studie werkte ik 20 jaar lang als professioneel jazzgitarist. Pas vanaf 2009 rolde ik in allerlei projecten rond duurzame energie. Dat resulteerde uiteindelijk in mijn huidige werk als campagneleider Groene Stroom? Ja Graag! bij milieuorganisatie WISE. Ik maak momenteel nog maar weinig muziek en werk bijvoorbeeld liever aan de campagne om mensen over te laten stappen naar een écht groene stroomleverancier.

 

Mijn carrièreswitch was ingegeven door een diep besef van de catastrofale gevolgen van ons gebruik van fossiele brandstoffen. Opgeschud door het slechte nieuws werd ik klimaatactivist. Ik zette in mijn woonplaats Diemen een lokaal burgerinitiatief op en organiseerde filmavonden met titels als ‘The End of Suburbia’, ‘The Age of Stupid’ en ‘This Changes Everything’. Duidelijk: iedereen moest zien dat de menselijke civilisatie op een afgrond af raasde. Dezelfde tien à twintig mensen kwamen telkens weer opdagen en gaandeweg zette bij mij de twijfel in of dit wel de juiste communicatiestrategie was. Ik hoorde weleens dat je mensen niet bereikt met angstbeelden. Maar ik was simpelweg niet in staat om anders te gaan communiceren. Als hier een enorm gevaarlijke afgrond gaapt, dan moet je er toch vóór blijven staan om iedereen te waarschuwen. Dan is het toch onverantwoord om je post te verlaten om op een veel gezelligere (maar wel duurzame) plek te gaan staan in de hoop dat mensen je volgen. Je laat die afgrond onbewaakt achter!

 

Ik ging het allebei doen en ontwikkelde een lichte vorm van schizofrenie. Aan de ene kant probeerde ik om wat positiever te communiceren, aan de andere kant wilde ik toch ook weer vertellen hoe erg het allemaal is. Waardeloos voelde dat soms. Ga je mensen overhalen om met een paar clicks over te stappen naar een duurzame stroomleverancier (mouseclick-activisme, bah!), terwijl je eigenlijk zou willen dat ze de straat opgaan en kolencentrales bezetten?

 

De cursus gaf mij meer inzicht in de mechanismen achter menselijk gedrag. Dat gedrag verandert dus niet als een natuurlijke reactie op kennis. Ook gaapt er een kloof tussen goede voornemens en uiteindelijk vertoond gedrag.

Het werkt eerder andersom: zorg dat mensen zich anders gedragen, dan veranderen hun opvattingen mee! Mensen worden daarnaast sterk beïnvloed door hun sociale en fysieke omgeving. Houd daar rekening mee en ontwerp je communicatie met een zeker cynisme over het gedrag van mensen. Maak gewenst gedrag makkelijk en ongewenst gedrag moeilijk. Omzeil weerstand en maak gebruik van de aanwezige energie, impulsen en behoeften. Ja, gedragsverandering tot stand brengen is een hoop gedoe.

 

Ik kan nu gerichter tewerk gaan en rustiger kiezen: welk middel is wanneer effectief? Soms sta ik nog steeds te schreeuwen bij de afgrond. Maar ik kijk wel eerst of er überhaupt iemand in de buurt is.

11-05-2016

Saaie elektriciteit en smart meters

David Halpern van het Behavioural Insights Team (BIT) van de Britse overheid, wereldwijd de eerste overheidsinstantie die zich richt op de toepassing van gedragswetenschap op overheidsbeleid, schoof in april 2016 aan bij een congres over de uitrol van smart meters. In een artikel hierover op research-live.com wordt samengevat waar volgens Halpern de nieuwe kansen voor gedragsverandering rond energiebesparing liggen:

“De normale economische incentives (kosten en prijs) hebben minder effect dan we denken als het gaat om het besparen van kilowatturen. Energie is geen consumentenproduct in conventionele zin. We kopen geen energie voor de energie zélf maar voor wat we ermee kunnen doen: warmte, licht, TV, games, internet en transport. Energie lijkt daarom iets dat altijd een stap verwijderd is van de dingen die we écht belangrijk vinden of waar we van genieten. Energie op zichzelf is dus niet echt interessant en al helemaal niet leuk. Met smart meters hebben we voor het eerst een tool in handen om mensen meer te betrekken bij de ‘energie op zichzelf’.”

Het BIT gebruikt vervolgens de E.A.S.T. formule voor sociale interventies om de mogelijke impact van smart meters te omschrijven: easy, attractive, social & timing.

  • Easy: door smart meters wordt energiegebruik makkelijk begrijpbaar. Ook de kosten van het energieverbruik komen overzichtelijk in beeld.
  • Attractive: het design van de smart meter kan cool worden, er kunnen zelfs fun-elementen worden geïntroduceerd, denk aan een game voor het hele gezin.
  • Social: We weten dat sociale normen gedrag rond energieverbruik kunnen beïnvloeden. Smart meters maken het vergelijken van energiedata met mensen uit de eigen straat of stad mogelijk.
  • Timing: Gedragsbeïnvloeding werkt het beste als deze precies op het juiste moment komt. Na en verhuizing of verbouwing zijn mensen eerder bereid om met energiebesparing aan de slag te gaan. Dat is het ideale moment om een smart meter te installeren. En nog een aspect: als de smart meter eenmaal hangt kunnen bewoners hem gebruiken op het moment dat het ze uitkomt.

De smart meters-technologie wordt nu uitgerold en zal de komende jaren veelvoudig getest en volgens talloze theorieën verbeterd gaan worden. We zullen zien of het gaat lukken om de beloftes waar te maken en energie op zichzelf begrijpelijk, interessant en wellicht zelfs leuk te maken.